چند روز پیش سر کلاس متون حقوقی( زبان انگلیسی)، استاد محترم پرسیدند که نظرتان راجع به سقط جنین چیست؟ جوابِ برخی از ما بر مبنای آزادی انتخابِ مادر این بود که همه اشکال سقط جنین باید مجاز باشد. استاد گفتند با توجه به اینکه جنین از یک زمانی به بعد حیات پیدا می کند، در این جا حق حیات او هم مطرح است و ... و نتیجه گرفتند که جواب ما خیلی رادیکال است و تقریبا در اکثریت کشور ها مسئله به گونه ای دیگر است. بحث بر سر تقابل حق فرد و جامعه مطرح شد و ... .
این مباحث باعث شد تا یک نگاه اجمالی به مباحث مربوط به سقط جنین داشته باشم. یعنی بررسی قوانین کشورهای مختلف برایم جالب بود. گفتم بد نیست چند خطی در مورد چیزهایی که خواندم اینجا بنویسم.
انواع سقط جنین:
1- سقط جنین غیر ارادی Spontaneous abortion
2- سقط جنین ارادی Induced abortion
· سقط جنین درمانی Therapeutic abortion
- به علت نجات جان مادر
- به علت حفظ سلامت جسمانی یا روانی مادر
- به علت جلوگیری از به دنیا آمدن نوزاد بیمار
· سقط جنین گزینشی Elective abortion : سقط جنین به هر علتی غیر از علل فوق
کشورهایی که بیشترین آمار سقط جینن را دارند: روسیه و ویتنام
کشورهایی که کمترین آمار سقط جنین را داردند: بلژیک و هلند
یکی از مباحث مهم در سقط جنین تاثیر جرم انگاری بر میزان آن است.
گروهای طرفدار ممنوعیت قانونی سقط جنین طرفداران حق حیات pro-life نامیده می شوند و گروه های مخالف ممنوعیت قانونی سقط جنین طرفداران حق انتخاب pro-choice نامیده می شوند.
پرسش مهمی که هر گروه با آن مواجه است عبارت است از:
آیا جنین یک انسان کامل است که از حق بنیادین حیات برخوردار می شود؟
آیا یک زن باید در مورد ادامه بارداری خود حق انتخاب داشته باشد؟
یک سوال مطرح دیگر هم این است که آیا زن باید در مورد سقط جنین، پدر فیزیولوژیکی جین را آگاه کند یا اصلا رضایت پدر شرط است یا نه؟
در یک نظر سنجی در سال 2005 از افرادی در 10 کشور اروپایی پرسیده شده است که آیا با این جمله موافق هستند یا نه: " اگر یک زند فرزندی را نخواهد باید مجاز باشد که آن جنین را سقط کند"
پاسخ ها در کشور ها و منطقه های گوناگون متفاوت بوده است. بیشترین موافقت 81 درصد درجمهوری چکوسلواکی و بیشترین مخالفت 48 درصد در لهستان بوده است.
حق حیات، حق بر آزادی و حق بر امنیت و حریم شخصی مواردی هستند که به عنوان توجیه در مباحث مختلف سقط جنین ( له یا علیه آن) به کار می روند.
بررسی قوانین کشور های مختلف نشان می دهد که در بیشتر کشورها سقط جنین با محدودیت هایی مواجه است و فقط در موادی مثل حفظ حیات مادر، حفظ سلامت جسمی و روانی مادر، ناقص الخلقه بودن جنین و بارداری ناشی از تجاوز مجاز دانسته شده است.
در برخی کشورها از جمله واتیکان، نیکاراگوئه و شیلی سقط جنین مطلقا ممنوع است. و بسیاری از کشورها از جمله هندوراس و امارات فقط سقط جنین را در زمانی که جان مادر در خطر باشد، آن هم تحت شرایطی، مجاز می دانند.
در کشورهایی از جمله بلژیک، هلند، سوئد، کرواسی، دانمارک، یونان، مجارستان، کره شمالی، چین و ویتنام سقط جنین در تمام شرایط مجاز است.
امار کامل کشورها را می توانید در اینجا ببینید.
قوانین کشور های مختلف در مورد سقط جنین را هم در اینجا ببینید:
ABORTION LAWS OF THE WORLD
دکتر محمد راسخ در مقاله ای با عنوان "جدال حیات"، کلیه نظریات مختلف له و علیه سقط جنین را بررسی نموده و آنها را در چهار دسته زیر طبقه بندی کرده است:
1- گروه های طرفدار" تقدس حیات"
2- گروه های طرفدار "آزادی اراده"
3- گروه های طرفدار"ارزش سرمایه"
4- گروه های طرفدار "هویت ناطق یا شخص"
تئوری تقدس حیات در مخالفت با سقط جنین، ارزشمندی حیاتِ جنین را مطرح می کند. تئوری آزادی اراده در دفاع از سقط جنین استدلال می کند که آزادی انتخاب مادر ایجاب می کند در مورد مسائلی که کرامت و استقلال او را تحت تاثیر قرار می دهند، آزادانه تصمیم بگیرد. تئوری ارزش سرمایه، ارزش ذاتی حیات را مورد توجه قرار می دهد و پاسخ آن در موقعیت های مختلف متفاوت است. در تئوری هویت ناطق با تکیه بر مفهوم شخص، محور اصلی بحث به تعیین زمان یا مرحله ای بازمی گردد که جنین در آن زمان به یک انسان تبدیل می شود.
در این مقاله نقاط قوت و ضعف هر تئوری به طور کامل بررسی شده است.
این مقاله در شماره 38 مجله تحقیقات حقوقی – سال 1382 چاپ شده است.
سقط جنین ابعاد مختلف اخلاقی ، فلسفی ، حقوقی و زیست شناختی دارد. به نظر من مباحث ارزشی پیرامون سقط جنین به حوزه علم اخلاق و فلسفه مربوط می شود و پرسش مهمی که حقوق باید به آن پاسخ گوید این است که آیا سقط جنین از جمله مقولاتی است که دولت مجاز به ورود در آن می باشد یا از مقولاتی است که از حوزه کنترل و مداخله دولت خارج است و دولت ها نباید نسبت به آن موضعی داشته باشند و هر فرد با توجه به نظام اخلاقی و سیستم ارزشی خود باید در این مورد تصمیم بگیرد؟
به نظر من بدیهی است که در موارد متعددی از جمله حفظ حیات یا سلامت جسمی و روانی مادر، بیماری جنین، بارداری ناخواسته، شرایط نامساعد اقتصادی؛ سقط جنین باید مطلقا آزاد باشد. در تمام مدتی هم که از نظر پرشکی جنین هنوز حیات ندارد و دردی حس نمی کند سقط جنین باید به طور مطلق مجاز باشد. اما باز هم موافق جرم انگاری در زمینه سقط جنین نیستم و فکر می کنم حیات مستقر و مستقل مادر ارزشمند تر است و در هر صورت آزادی اراده مادر ایجاب می کند در این مورد آزادانه تصمیم بگیرد. هر چند این تصمیم بسیار دشوار است اما به نظر من به هر حال خارج از حوزه حقوق و مداخله دولت ها قرار می گیرد.
